La Cannart

Majordomus wordt in de Van Dale omschreven als: hofmaarschalk, hofmeester, intendant, hoofdbutler.

Tot op het einde van de 19de eeuw waren er mannen uit de rijke burgerij die thuis beschikten over een groot aantal personeelsleden. Zij wilden de waarden van het Ancien Régime bewaren en daarom beschikten zij over de typische wandelstok, één zoals de linkse man op deze afbeelding in zijn rechterhand houdt. De wandelstok die  een zekere democratisering kende na de revolutie, zou lager gedragen worden. Voor de revolutie was de wandelstok een machtssymbool dat status uitdrukte, en was enorm verbonden met hof en de mode aan het hof. Voor de revolutie werd de wandelstok dus hoog gedragen. Bij de opkomst van de romantiek en de nadruk op de persoonlijke smaak, ging er rond 1795 een tegenreactie komen ten op zichte van die dominante mode waarbij de koning bepaalde wat wel, en wat niet kon gedragen worden. Les Incroyables,is de naam voor een groep jongeren (één van de reacties) die onder invloed van de boeken van Rousseau zich zoudenverzetten tegen deze mode.

 Zij gaan zich provocerend kleden, met onder andere oorringen en kleurrijke kledij. Een mode die overwaaide vanuit Engeland, en "frans gemaakt werd". In Duitsland had deze mode iets vroeger voet aan wal gekregen, denk maar aan de Werthermode, onder invloed van Goethes briefroman "het lijden van de jonge Werther". De wandelstok werd lager en was een dikke krullende tak, die ook diende om zich te verdedigen op straat. Men mag niet vergeten dat de straten erg onveilige plaatsen waren. De politieke verwikkelingen waarbij onder andere republikeinen en royalisten elkaar bestookten werden op straat soms letterlijk uitgevochten. De wandelstok van Les Incroyables is laag, om zich te verzetten tegen de mode van de oudere generatie die rondwandelden met een hoge wandelstok vaak versierd met gouden hadvat, geheel in de neoklassieke stijl van Lodewijk Zestien. Deze ontwikkeling deed zich aan het hof voor! De verlaging was een persoonlijke invulling van deze jongeren. Door de maatregelen van Napoleon werd de burgerij enorm bevoordeeld, en zodoende ook kapitaalkrachtiger. De wandelstok (die trouwens een statussymbool bleef) zou ook een geliefkoosd attribuut worden van de rijke burgerij. De veroemde schrijver Balzac schreef rond 1830 in zijn Traité de la vie élégante neer hoe belangrijk de wandelstok geworden was voor een man:

“L’esprit d’un homme se devine à la manière dont il porte sa canne” (bekijk afbeelding bij vorig artikel op blog)

Zij wilden zich gaan gedragen als  de adellijke families en zo verspreidde de wandelstok zich over een veel  groter aantal mensen. Dat was een tweede stap in de democratisering van de wandelstok. De industrialisatie bracht met zich mee dat de wandelstok sneller en goedkoper kon geproduceerd worden. De Napoleontische oorlogen waren beëindigd en na een zwarte periode van oorlog, armoede en honger brak er (uiteindelijk pas onder de regering van Louis Philippe) een nieuwe periode van welvaart aan. Hierdoor werd de wandelstok goedkoper waardoor nog veel meer mensen zich een wandelstok konden veroorloven. Dit is heel kort samengevat hoe de wandelstok een attribuut werd van iedereen. Elk ambt had zijn wandelstok, zo bestond ook de wandelstok voor een kapper bijvoorbeeld waarin elk noodzakelijk attribuut verstopt zat.

Maar ik wijd te veel uit…

De Majordomus leefde in de sfeer van het Ancien Régime met een wandelstok die hoog werd gedragen, die imposant overkwam. Hij bezag het als een statussymbool. Het handvat is zwaar en dik, vaak bestaande uit één materiaal. Vaak gaat het om een man die nauw verbonden was met het hof, of zelfs werkte aan het hof. Niet erg verwonderlijk dus, dat er bij deze mannen een zekere nostalgie was, het terug willen voelen van de macht die er ooit was voor leden aan het hof.

Verwarring mogelijk!

Ook ik had eerst mijn twijfels. Er bestaat ook een wandelstok die in het Frans canne de suisse heet. Deze wandelstok lijkt enorm op deze van de Majordomus, maar is echter veel hoger. Dit komt doordat het een wandelstok was, die gebruikt werd bij ceremoniën. De wandelstok wordt nu nog gebruikt. Voor meer informatie kan u doorklikken op de bronnen onderaan de tekst.

Bronnen:

http://www.crcb.org/la-canne-du-suisse-deglise/

http://www.crcb.org/la-canne-de-majordome/

Pierre Faveton, les cannes,Parijs (ch. Massin), 1988.

http://www.lamesure.fr/rubriques/modeselegants.html

Monsieur Daniel Traube

« La Canne Objet d'Art »

Auteurs : Catherine DIKE et Guy BEZZAZ

Taal : frans

Uitgever : Les Editions de l'Amateur - Paris

(398 pp. - Enorm veel afbeeldingrn in kleur en zwart-wit)

ISBN : 2-85917-074-1

1988

Prijs: 325 euro

De wandelstok met vier gezichten is een model dat in de 19de eeuw op een gezonde dosis populariteit kon rekenen. Het is niet altijd gemakkelijk om het verhaal te achterhalen van dit soort wandelstokken. De gezichten kunnen meerdere betekenissen hebben wat bepaald wordt door de manier van afbeelden. Zo kan je vier verschillende emoties afgebeeld zien op het menselijk gelaat of vier verschillende standen van de maan tot historische taferelen als de vier overwinnaars bij de slag van Waterloo. Dit voorbeeld is een wandelstok van een herder. Dat hij in de bergen leefde is te zien aan de robuuste punt onderaan, die tevens dienst deed als wapen tegen struikrovers bijvoorbeeld. Het hout is met vuur bewerkt. U kan een kruislingse versiering op de steel waarnemen. Dit effect wordt bekomen door een touw of koord kruislings rond de stok te binden en daarna de stokken te "verbranden" op de plaatsen waar geen touw aangebracht is. Dit heet in het frans pyrograver wat eigenlijk een misleidende term is aangezien er niet gegraveerd wordt. Vanboven aan de steel, onder het eigenlijke handvat kan u een gestileerde palmette terugvinden, geïnspireerd op de Lodewijk zestien ornamentiek. In de palmettes staan de letters F. J. gegraveerd. Boven de letters is een schild in een andere palmette waarin een zwaard en een hellebaard staan afgebeeld. De vier gezichten hebben iets mysterieus. Het is mij ook niet helemaal duidelijk wat deze vier gezichten betekenen, al vermoed ik ene historisch tafereel. De man met de snor en het dikke hoofd heeft een bicorne op zijn hoofd waar een pluim opstaat, wat doet denken aan een champetter. De andere gezichten zijn voor mij onduidelijk.

Veel mensen verwachten dit voorwerp eerder terug op de zolder van de plaatselijke boerderij, als hooivork misschien. Ik geef toe, deze wandelstokken hebben een vreemd voorkomen, maar wat mij betreft zijn het schitterende artistieke stukjes. Voor dit model met vork was er een heel ander uniform voorzien voor de postbode. Zoals vastgelegd in het wetboek van die tijd droeg de postbode geen wandelstok maar een sabel bij zich. Gelukkig voor mij zou hierin verandering komen omstreeks 1850. Niet alleen de sabel zou omgetoverd worden in de wandelstok voorzien van vork, het hele uniform zou aangepast worden. Het vork zou uit twee rechtlopende tanden bestaan gemaakt uit een metaal. De eerste modellen( zie afbeelding) bestaan uit één metaal waarbij het vork op een tussenstuk naar de steel gefixeerd is bestaande uit éénzelfde materiaal. Er zijn wel met het blote oog makkelijker twee afzonderlijke delen te onderscheiden. In een ander en later model is er een gestroomlijnder geheel te zien. De twee aparte stukken gaan hier al makkelijker in elkaar over. Een cilindervormig tussenstuk is vaker voorkomend dan een achthoekig tussenstuk bijvoorbeeld. Het tussenstuk kan gemaakt zijn van roodkoper, messing of ijzer. Deze drie metaalsoorten kunnen ook in één tussenstuk gebruikt worden, dit is eerder zeldzaam aangezien het een zeer grote moeilijkheidsgraad met zich brengt gezien de verschillende smeltpunten van de metalen. Het vork kan ook geschroefd worden in het tussenstuk. Er zijn wel meerdere mogelijkheden wat het handvat en de steel wat dit soort stokken betreft. Ten eerste kan de steel in het handvat overgaan waarbij het handvat minder of meer uitgesproken is ten op zichten van de steel. Het handvat is dan van hetzelfde materiaal gemaakt. Bij dit moet men zich bijvoorbeeld het model van een soort knuppel voorstellen waarbij het dikste stuk het handvat is en aan het dunste een vork is bevestigd. Vervolgens hebben we de peervormige handvat(zie afbeelding). Deze kan gemaakt zijn uit dezelfde houtsoort als de steel, dit is het meest courant, wat de peervormige handvat betreft althans. Wanneer de peervormige handvat zich voordoet in een metaal komt deze het meest voor in messing, minder vaak voor in rood koper of ijzer en zeldzaam in zilver. Het cilindervormige handvat is een derde mogelijkheid ( zie afbeelding). Het kan zijn dat hierop specifieke intekeningen gemaakt werden, bijvoorbeeld de naam van de eigenaar of een jaar, wat ons toelaat de wandelstok makkelijker chronologisch te plaatsen. Een wandelstok enkel bestaande uit metaal is nooit een oud exemplaar! Het model hangt af van streek tot streek. Elke streek had wel een kleine aanpassing in zijn wetgeving wat het uniform en zo ook de wandelstok betreft. De postbode koos een welbepaald handvat uit naar smaak of naar financieel vermogen en de daarbij passende steel. Zo komen zeer veel verschillende modellen voor die niet altijd even gemakkelijk te plaatsen zijn in de tijd ten op zichten van elkaar. Onder dat handvat werden vaak twee oogjes uitgesneden die met elkaar in verbinding werden gebracht doorheen de steel. Hierdoor werd een lederen bandje gestoken dat diende om rond te pols te hangen als men niet op de wandelstok steunde. Soms werden deze zeer rijk versierd zodat mensen konden zien hoe rijk men was. Er werd gebruik gemaakt van allerlei houtsoorten, de mooiste zijn malaccahout, acajou (donker of licht) en diverse fruithoutsoorten. Deze stok kon wel tot 1m40 groot worden. De wandelstok was een succes waardoor dit typisch Belgische voorwerp uitwaaide tot over de grens tot in onder andere Noord Frankrijk. Jammer maar helaas, mooie liedjes duren niet lang, werd dit model in 1901 verbannen uit het uniform van de postbode en vervangen door een klassiek model van gebogen handvat met rechte steel met een zeer lange scherpe punt onderaan. Gelukkig heb ik enkele van deze eenzame zwervers een warme plaats kunnen geven in mijn collectie. Verzamelaars die geïnteresseerd zijn in dit type wandelstok kunnen mij steeds iets laten weten, aangezien ik enkele van deze te koop aanbied. Voor meer uitleg of bezichtiging kan u mij ook steeds een mailtje sturen.